Para Politikası Nedir? Para Politikası Araçları Nelerdir?

İçerik: Bu yazıda "para politikası nedir?" sorusuna yanıt arayacağız ve para politikası araçlarına göz atacağız.

İçerik: Bu yazıda “para politikası nedir?” sorusuna yanıt arayacağız ve para politikası araçlarına göz atacağız.


Benzer İçerik: Faiz Nedir? Faizin Bileşenleri Nelerdir?


TCMB Ne İşe Yarar?

3 Ekim 1931 tarihinde kurulan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, temel olarak fiyat istikrarını sağlamayı hedefler.

Bunu yapmak amaçlanırken merkez bankaları para politikaları uygular.

TCMB, kısa bir şekilde para politikasını şu şekilde tanımlar: “Ekonomik büyüme, istihdam artışı ve fiyat istikrarı gibi hedeflere ulaşabilmek için paranın elde edilebilirliğini ve maliyetini etkilemeye yönelik olarak alınan kararları ifade etmektedir.”

Merkez bankalarının dört temel işlevi ise şunlardır:

1- Fiyatları dengeler.

2- İstihdamı destekler.

3- Para arzını kontrol eder.

4- Faiz oranlarını kontrol eder.


Berk Demirci on Instagram


Para Politikası Nedir? Araçları Nelerdir?

1- TCMB Faiz Oranları

TCMB tarafından uygulanan en etkili araçlardan birisi faiz oranlarıdır. Bunlar genel başlık altında Gecelik Borç Alma Faizi, Gecelik Borç Verme Faizi, 1 Hafta Repo ve Geç Likiditedir.

1 Hafta Repo, bir anlamda politika faizi olarak da bilinir. Kredi faizlerinden mevduat oranlarına geniş bir etkisi vardır ve bu etkiler daha geniş çaplı bir etkiye yol açar.

Bununla birlikte gecelik faiz ne diye merak ediyor olabilirsiniz. Düzenlemeler gereği bankalar günü eksi bakiyede kapatamaz. Daha doğrusu bankalar akşam açık vermeden kapanmak zorundadır. Böyle bir durumda günü eksi bakiye ile kapatan bankalar gecelik faiz ile borç alabilir ve günü artı bakiye ile kapatan bankalar da yine gecelik faiz ile borç verebilir.

Bu sayede oluşan likidite sıkışıklığı çözülmüş olur.

2- Açık Piyasa İşlemleri (APİ)

Bu kısa bir şekilde tahvil alım satımının yapılmasıdır. Temel olarak piyadaki nakit fazlalığını ya da darlığını önlemek için kullanılır.

Doğrudan Alım: Kesin Alım olarak da bilinir. Piyasada kalıcı likidite sıkışıklığı olduğu durumlarda kullanılır. Piyasaya likidite sağlanmasını sağlar.

Repo: Geçici likidite sıkışıklığı olduğu durumlarda kullanılır. Kısa süreli sıkışıklıklarda piyasaya geçici likidite sağlanmış olur.

Doğrudan Satım: Kesin Satım olarak da bilinir. Piyasada kalıcı likidite fazlalığı olduğu durumlarda kullanılır. Piyadaki likiditenin toplanmasını sağlar.

Ters Repo: Geçici likidite fazlalığı olduğu durumlarda kullanılır. Kısa süreli açıklarda piyasadaki likidite geçici olarak toplanmış olur.

3- Reeskont

Reeskont, yeniden iskonto ettime anlamı taşır. İskonto edilen ancak vadesi gelmemiş senetlerin bankalar açısından yeniden iskonto ettirilmesi sırasında uygulanan faiz reeskont faizidir.

Reeskont faiz oranları artırılırsa doğrudan olarak banka maliyetleri de artış gösterir. Bu da para arzını kısıtlayıcı rol oynar.

4- Döviz Alım Satımı

Dövizi kontrol etmek amacıyla kullanılır. Merkez bankası piyasaya döviz satabilir ya da piyasadan döviz satın alabilir.

Böyle bir durumda eğer satış olursa döviz kuru düşürülür veya tersi bir şekilde döviz satın alınırsa döviz yükselir.

5- Zorunlu Karşılıklar

Manzum Karşılık olarak da bilinen zorunlu karşılıklar, bankaların piyasaya sunacağı para arzı açısından etkilidir.

Bankalar yatırılan mevduatların belirli bir kısmını manzum karşılık adı altında merkez bankası bünyesinde tutar.

Bu oranlar Türk Lirası ve yabancı para birimleri için vadesiz ya da vadeli olmak üzere (eğer vadeli ise belirli vade uzunluklarına göre) merkez bankası tarafından belirlenir.

Zorunlu karşılık oranlarının artırılması yatırılan paranın daha büyük bir kısmını merkez bankasına yatırmak anlamına gelir ki bu da bankaların kullanabilecekleri para miktarını düşürüp para arzını kısıtlar.

Bununla birlikte uygulanış açısından iki farklı para politikası uygulaması vardır.

1- Sıkı Para Politikası

Kemer sıkma politikası ya da daraltıcı para politikası olarak da bilinir. Enflasyon olgusunun hakim olduğu durumlarda bu durum ile başa çıkmak için kullanılır.

Örneğin talep enflasyonun söz konusu olduğu bir ortamda faizlerin artırılması, talebi ve tüketimi caydırır. Buna ek olarak para arzını kısıp tüketimi daraltmak mümkündür.

2- Gevşek Para Politikası

Genişletici para politikası olarak da bilinir. Bu, deflasyon olgusunun hakim olduğu durumlarda daha çok kullanılır.

Deflasyonun genel olarak talep düşüklüğünden kaynaklandığını bilmemiz gerekir.

Merkez bankaları böyle durumlarda piyasaya para arzını artırarak ve faiz oranlarını düşürerek tüketimi teşvik edebilir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı